Kısaca
- 6-17 yaş grubu çocukların %80,1’i cep telefonu, %92,7’si internet kullanıyor; 11-17 yaş grubunda kullanım yoğunluğu belirgin biçimde artıyor.
- Ekran süresinin etkilerine ilişkin çocukların %48,3’ü daha az kitap okuduğunu, %42,2’si daha az ders çalıştığını belirtiyor.
- Siber zorbalığa maruz kalan çocukların oranı %10,2; zorbalık çoğunlukla yüz yüze tanışılan arkadaş ya da akranlardan geliyor.
Çocuklarda Bilişim Teknolojileri Kullanım Araştırması, 2026 yılında 6-17 yaş grubundaki çocukların cep telefonu, internet, sosyal medya, dijital oyun ve üretken yapay zeka kullanımını ölçtü. Araştırma, ekran başında geçen sürenin çocukların kitap okuma, ders çalışma ve uyku alışkanlıklarına yansımasını da inceledi.
Araştırma önceki yıllarda 6-15 yaş grubunu kapsıyordu. 2026’da kapsam 6-17 yaşa genişletildi; 11-17 yaş grubunda üretken yapay zeka kullanımı ile siber zorbalığa ilişkin göstergeler de ilk kez ölçüldü. Bu metinde aksi belirtilmedikçe "çocuk" 6-17 yaş grubunu ifade ediyor. 6-10 yaş grubundaki çocuklar soruları kendileri ya da bir yakınlarının yardımıyla, 11-17 yaş grubundakiler ise herhangi bir yardım almadan yanıtladı.
Cep telefonu kullanımı
Cep telefonu ya da akıllı telefon kullandığını belirten çocukların oranı %80,1. Bu oran 6-10 yaşta %66,2, 11-17 yaşta %89,8. Cep telefonu kullanan çocukların %97,4’ü telefonu düzenli kullandığını söylüyor. Kullanım amacına bakıldığında 6-10 yaş grubunda ilk sırada %73,3 ile oyun oynamak, 11-17 yaş grubunda ilk sırada %87,8 ile internette gezinmek yer alıyor.
Düzenli telefon kullanan çocukların %37,8’i telefonunu en az 30 dakikada bir kontrol ettiğini belirtiyor. Bu oran 6-10 yaşta %17,2, 11-17 yaşta %48,0.
İnternet ve sosyal medya
Çocukların internet kullanım oranı %92,7. 6-10 yaşta %86,6, 11-17 yaşta %96,9. Düzenli internet kullanan çocuklarda günde iki saat ve üzeri süre hafta içi %53,0, hafta sonu %63,4 oranında görülüyor.
İnterneti en çok video izlemek için kullanan çocukların oranı %86,2. Bunu %80,3 ile ders çalışma ya da ödev ve sunum hazırlama, %75,1 ile sosyal medya kullanımı izliyor. En az yapılan etkinlik %17,9 ile çevrim içi derse ya da kursa katılmak.
Sosyal medya kullanan çocukların oranı %69,8. Erkek çocuklarda %71,4, kız çocuklarda %68,1. Yaş gruplarına göre bakıldığında 6-10 yaşta %50,2, 11-17 yaşta %83,4.
Dijital oyunlar
Dijital oyun oynayan çocukların oranı %68,1. Erkeklerde %77,4, kızlarda %58,2. Yaş grupları arasında fark küçük: 6-10 yaşta %69,1, 11-17 yaşta %67,3.
Oyun oynayan çocukların %92,7’si bunu düzenli yapıyor. En çok tercih edilen tür %48,1 ile macera ve aksiyon; bunu %44,5 ile strateji ve taktik, %41,6 ile spor oyunları izliyor.
Oyun oynamaya ilişkin düşünceleri sorulan 6-10 yaş grubunda ilk sırada %34,7 ile fazla oyun oynamanın sorumlulukları aksatması yer alıyor. 11-17 yaş grubunda ise %34,5 ile ebeveynlerinin de çok fazla oyun oynadığını düşünmeleri ilk sırada.
Ekran süresinin günlük yaşama etkileri
Çocuklara ekran başında geçirdikleri sürenin hayatlarına etkisi soruldu. "Daha az kitap okuyorum" ifadesine %48,3, "Daha az ders çalışıyorum" ifadesine %42,2, "Ailemle daha az vakit geçiriyorum" ifadesine %33,0 "Katılıyorum" ya da "Kısmen katılıyorum" yanıtı verdi. Arkadaşlarla yüz yüze görüşmenin ve oyun oynamanın azaldığını belirtenlerin oranı %26,8, daha az uyuduğunu belirtenlerin oranı %25,4.
Üretken yapay zeka
11-17 yaş grubunda üretken yapay zeka kullanan çocukların oranı %63,0. Kız çocuklarda %65,5, erkek çocuklarda %60,6. Kullanım amaçlarında ilk sırada %88,1 ile örgün eğitim yer alıyor; %58,6 ile özel amaçlar izliyor.
Kullanmayan çocukların gerekçesi en çok yapay zekadan haberdar olmamak: %68,9. Bunu %21,1 ile ihtiyaç duymamak, %18,7 ile nasıl kullanılacağını bilmemek ve %16,1 ile gizlilik, güvenlik ya da emniyetle ilgili endişeler izliyor.
Siber zorbalık
Siber zorbalığa maruz kalan çocukların oranı %10,2. Siber zorbalık yapan çocukların oranı %4,6, siber zorbalığa tanıklık eden çocukların oranı %23,6.
Siber zorbalığa maruz kalan 11-17 yaş grubundaki çocukların %73,3’ü zorbalığı yapanın yüz yüze tanıştığı bir arkadaşı ya da akranı olduğunu söyledi.
Zorbalığın yaşandığı dijital ortamlarda ilk sırada %56,5 ile anlık mesajlaşma uygulamaları yer alıyor. Bunu %51,1 ile telefona gelen SMS ve benzeri mesajlar, %40,7 ile sosyal medya platformları, %24,9 ile internet oyunları, %20,6 ile cep telefonu aramaları ve %16,3 ile sohbet odaları izliyor.
En sık karşılaşılan zorbalık türü %80,3 ile kırıcı ya da incitici mesajlar. Bunu %20,3 ile çocuklar hakkında kırıcı mesajların başkalarına iletilmesi ya da herkesin görebileceği biçimde paylaşılması, %15,8 ile asılsız söylenti ve hikâyelerin yayılması izliyor.
Çocuklar zorbalığın nedenini en çok davranış biçimleri olarak görüyor: %60,4. Bunu %33,1 ile fiziksel özellikler ya da dış görünüş, %4,4 ile ailenin nereli olduğu ya da köken, %2,4 ile maddi durum, %1,7 ile engel durumu izliyor. %9,4 ise "diğer" yanıtını verdi.
Eğitimine devam eden 11-17 yaş grubundaki çocuklardan siber zorbalığın herhangi bir biçimini yaşayanların oranı %28,1. Bunların %7,8’i yaşadığı durumun okula devam etmesini etkilediğini belirtti. Bu oran erkek çocuklarda %5,3, kız çocuklarda %10,5.
Kaynak: (BYZHA) Beyaz Haber Ajansı
