Bursa’da tarihi ipek fabrikası kültür merkezine dönüşüyor

Osmangazi Belediyesi, Bursa’nın ipekçilik mirasını taşıyan Tarihi Romangal İpek Fabrikası’nı kültür ve sanat merkezine dönüştürmek için Romangal Katılımcı Yönetişim Projesi’ni başlattı. Projenin tanıtım toplantısı fabrikada yapıldı.

Osmangazi Belediye Başkanı Erkan Aydın, projenin ortak akılla şekilleneceğini ve tarihi yapının Bursa’nın kültürel yaşamına yeni bir değer katacağını söyledi. Tanıtım toplantısına İstanbul Kültür Sanat Vakfı (İKSV) Kültür Politikaları Çalışmaları Direktörü Özlem Ece, başkan yardımcıları, meclis üyeleri, proje temsilcileri ve basın mensupları katıldı.

Osmangazi Belediyesi ile Ankara Aks Derneği ortaklığında yürütülen proje, fabrikanın özgün kimliğini koruyarak yeniden işlevlendirmeyi amaçlıyor. Planlanan merkezde sanat ve zanaat atölyeleri, sergiler, konserler, eğitim programları, gastronomi etkinlikleri ve topluluk buluşmaları yer alacak.

Fabrika, 1862 yılından 1992 yılına kadar üretim yaptı ve bu tarihte faaliyetine son verdi. Osmangazi Belediyesi tarafından 2024 yılında kamulaştırıldı. Başkan Aydın, fabrikanın kadınların iş sahibi olmasından sendikalaşmaya, kreş için yapılan greve ve iş yeri hekimliğinde ilk sağlık hizmetlerinin verilmesine kadar birçok süreç yaşadığını belirtti.

Başkan Aydın, fabrikada yaptıkları etkinliklerde burada çalışan ve emekli olan çok sayıda kadınla karşılaştıklarını söyledi. Fabrikanın yaklaşık 10 dönümlük alanda, Çin’den başlayıp İpek Yolu’nun son durağı olan Bursa’ya uzanan ipekçilik üretimine büyük katkı yaptığını ifade etti.

Aydın, Bursa’da geleneksel yöntemle günde 10-12 kilometre koşarak iplik dokuyan bir devdah bulunduğunu, bu ustanın yaşayan miras listesinde yer aldığını ve belki yakında devlet sanatçısı unvanını alacağını belirtti. Projenin tamamlanmasının ardından ustanın burada istihdam edilerek geleneksel üretimin yerli ve yabancı turistlere gösterilmesinin hedeflendiğini söyledi.

Fabrikanın Bursa’nın en önemli endüstriyel miras yapılarından biri olduğunu belirten Aydın, Milano Politeknik Üniversitesi ile birlikte hazırlanan master projesinin 100 üzerinden 100 aldığını ve bir yıllık çalışmanın projeye rehberlik ettiğini kaydetti.

Projenin Avrupa Birliği desteğiyle sağlanan 110 bin avroluk fonla sınırlı kalmayıp sürdürülebilir olması gerektiğini vurgulayan Aydın, İKSV’nin Bursa ayağı olarak mekanın sürekli canlı tutulmasını istediğini söyledi. Anıtlar Kurulu ve yasal süreçlerin tamamlanmasının ardından dönem sonuna kadar merkezin hayata geçirilmesini hedeflediklerini belirtti. Mekanın 2 yıl önce belediyenin bünyesine katıldığını hatırlattı.

İKSV Kültür Politikaları Çalışmaları Direktörü Özlem Ece, kültür politikalarının yalnızca kurumlar değil, kentte yaşayan ve üreten insanlarla birlikte geliştirilmesi gerektiğini savundu. Projenin fabrikanın restorasyon sürecine tanıklık ettiğini, mekanın geçmişiyle bağ kurulmasını ve geleceğe ilişkin kararların ortaklaşa alınmasını önemsediğini söyledi. Üretim geçmişini yaşayan işçi ve ustaların deneyimlerinin belgelenmesi ile ipek zanaatinin genç kuşaklara aktarılmasının projenin güçlü yanlarından biri olduğunu belirtti.

Projenin koordinatörleri Y. Mimar Ece Elçi ile Ankara Aks Derneği Kurucu Ortağı ve Sanat Tarihçisi Cemre Gökpınar, toplantıda proje kapsamı, hedefler ve yol haritası hakkında bilgi verdi.

Uluslararası iş birliği ve katılım

İKSV tarafından 2023 yılında başlatılan Ortaklaşa: Kültür, Diyalog ve Destek Programı, 2026-2029 yıllarını kapsayan ikinci döneminde uluslararası ortaklarla sürüyor. Avrupa Birliği destekli programda Culture Action Europe ortak, Marmara Belediyeler Birliği ise iştirakçi olarak yer alıyor. İlk döneminde 1,3 milyon avro hibe desteğiyle 13 projeye katkı sağlandı.

Katılımcı yönetim anlayışıyla yürütülen projede fabrikanın geleceği eski çalışanlar, mahalle sakinleri, zanaat ustaları, sanatçılar, gençler ve sivil toplum temsilcileri tarafından belirlenecek. Çalıştaylar, saha araştırmaları ve ortak tasarım etkinlikleriyle merkezin kullanım alanları şekillendirilecek. Sözlü tarih çalışmalarıyla üretim geçmişi kayıt altına alınacak ve dijital arşiv ile belgesellerle gelecek kuşaklara aktarılacak. Farklı kurum ve kullanıcıların temsil edileceği Romangal Yönetişim Komisyonu’nun kurulması da planlanıyor.

Projenin ilk katılımcı buluşması 12-13 Aralık 2026 tarihlerinde Bursa’da yapılacak. Kültür-sanat temsilcileri, sivil toplum kuruluşları ve yerel paydaşların katılacağı programda merkezin kullanım alanları ve kültürel faaliyetlerine ilişkin öneriler değerlendirilecek.

Kaynak: (BYZHA) Beyaz Haber Ajansı